Skip to main content

Zmiany w prawie spadkowym wprowadzają nowe zasady dotyczące kolejności i uprawnienia spadkobierców do dziedziczenia majątku po zmarłym, gdy nie zostawił on testamentu. Przy dziedziczeniu ustawowym wyróżniamy 5 grup, które kolejno przystępują do dziedziczenia po spadkodawcy.

Zmiany w prawie spadkowym są Nowelizacja  ustawy Kodeks cywilny z 28 lipca 2023 r. wprowadziła szereg zmian w kwestii prawa spadkowego, a część z nich jest stosowana już od 15 listopada 2023 r. Poniżej przedstawiam najistotniejsze zmiany wprowadzone ustawą:

Porządek dziedziczenia ustawowego.

Przy dziedziczeniu ustawowym wyróżniamy 5 grup, które kolejno przystępują do dziedziczenia po spadkodawcy.

  • Do pierwszej grupy należy małżonek i zstępni.
  • W razie braku zstępnych spadek dziedziczy małżonek i rodzice spadkodawcy, a w razie braku rodziców lub jednego z nich, rodzeństwo i zstępni rodzeństwa.
  • Do trzeciej grupy należą dziadkowie.
  • Do czwartej grupy należą pasierbowie spadkodawcy, których żadne z rodziców nie dożyło otwarcia spadku.
  • W ostatniej grupie znajduje się gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy lub Skarb Państwa.

W nowelizacji ustawodawca wprowadził zmiany odnośnie grupy trzeciej, dodając zapis, że w sytuacji gdy którekolwiek z dziadków spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, wtedy udział spadkowy, który by mu przypadł, przypada jego zstępnym. Jednakże wprowadzono tu ograniczenie dziedziczenia przez zstępnych, tj. spadek będą dziedziczyły tylko dzieci, a w razie niedożycia przez nich chwili otwarcia spadku, wnuki dziadków. Jeżeli jeden z dziadków nie ma zstępnych, to udział spadkowy, który by mu przypadł, przypada pozostałym dziadkom w częściach równych.

zmiany-w-prawie-spadkowym

 

Zachowek.

Zachowkiem nazywamy ochronę spadkobierców przed pozbawieniem dziedziczenia. Instytucja ta polega na przyznaniu  zstępnym (dzieciom, wnukom, prawnukom, itd.), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, połowy lub dwóch trzecich udziału spadkowego, który przypadłby im przy dziedziczeniu ustawowym, w zależności od tego czy pozostają zdolni do pracy, czy też nie.

Ustawodawca wprowadził aktualnie szereg udogodnień dla osób, które zobowiązane są do zapłaty zachowku. Od 15 listopada 2023 r. obowiązany do zaspokojenia roszczenia z tytułu zachowku może żądać:

  • Odroczenia terminu płatności zachowku.
  • Rozłożenia zachowku na raty.
  • Obniżenia zachowku (przy uwzględnieniu sytuacji osobistej i majątkowej uprawnionego oraz zobowiązanego).

Zmiany w prawie spadkowym mają również znaczący wpływ na kwestie związane z zachowkiem, podkreślając możliwość jego obniżenia lub zwrotu w określonych sytuacjach. Warto pamiętać, że w razie ustania okoliczności uzasadniających obniżenie zachowku, obowiązany z tytułu zachowku na wniosek osoby uprawnionej do zachowku, zwraca uprawnionemu sumę pieniężną, o którą obniżono zachowek. Jednakże zwrotu tej sumy nie można żądać po upływie 5 lat od dnia obniżenia zachowku. W przypadku, gdy obniżenie zachowku nastąpiło na skutek ugody, to termin na zwrot sumy pieniężnej będzie liczony od dnia zawarcia ugody. Jeżeli po otrzymania wezwania obowiązany nie zwróci sumy, o którą obniżono zachowek, uprawniony może wystąpić do sądu z powództwem o zapłatę. Zmiany w prawie spadkowym podkreślają, że przepisy te mają na celu zapewnienie sprawiedliwości i równości wśród spadkobierców, oferując im dodatkowe środki ochrony ich praw.

Spadkobiercy zobowiązanego do zapłaty zachowku, który skorzystał z obniżenia spłaty, muszą liczyć się z tym, że w przyszłości uprawniony do zachowku skieruje do nich roszczenie o zapłatę (wyrównanie zachowku).W przypadku rozłożenia na raty roszczenia z tytułu zachowku, terminy ich uiszczenia nie mogą przekraczać łącznie pięciu lat. W szczególnych przypadkach sąd, na wniosek zobowiązanego, może odroczyć termin zapłaty rat już wymagalnych lub wydłużyć termin spłat do 10 lat.

Nowelizacja ustawy ma szczególne znaczenie dla ochrony dłużników, którzy już na etapie postępowania egzekucyjnego mogą żądać zmiany terminu zapłaty lub wydłużyć termin spłaty. Złożenie stosownego wniosku wraz z zabezpieczeniem może de facto doprowadzić do sytuacji, w której egzekucja zostanie przerwana.

Nowością jest także zrzeczenie się prawa do zachowku. O ile przepisy dotyczące zrzeczenia się dziedziczenia wykorzystywane były dotychczas również odnośnie zrzeczenia się prawa do zachowku, to jednak instytucja ta budziła wśród części prawników wątpliwości. Ustawodawca uregulował ostatecznie tę kwestię w art. 1048§2k.c., który stanowi, że zrzeczenie się dziedziczenia może być ograniczone do zrzeczenia się tylko prawa do zachowku w całości lub w części. Oznacza to, że na gruncie nowego przepisu dopuszczalne będzie zrzeczenie się zachowku np. powyżej określonej kwoty lub ułamkowo prawa do zachowku, np. 3/5.

Ustawodawca wprowadził także regułę interpretacyjną, tzw. zrzeczenia się dziedziczenia na rzecz określonej osoby. Potrzeba wprowadzenia reguły interpretacyjnej uzasadniona była tym, iż często osoby zrzekające się dziedziczenia mają mylne przekonanie, że czynią to na rzecz innej osoby, przykładowo Jan oświadcza, że zrzeka się swojego prawa do dziedziczenia w całości na rzecz swojego kuzyna. Powyższe oświadczenie może wywoływać problemy interpretacyjne, gdyż Jan nie ma możliwości zrzec się prawa dziedziczenia na rzecz określonej osoby. Powstaje zatem pytanie, czy gdyby Jan wiedział o tym, że nie może zrzec się prawa na rzecz konkretnej osoby, to złożyłby takie oświadczenie, a zatem czy jest ono ważne. Wątpliwość ta została rozstrzygnięta w art. 1048§3 k.c., zgodnie z którym zrzeczenie się dziedziczenia na korzyść innej osoby uważa się w razie wątpliwości za zrzeczenie się pod warunkiem, że ta osoba będzie dziedziczyć. Na gruncie nowego przepisu, jeżeli na skutek dziedziczenia ustawowego (przy uwzględnieniu oświadczenia Jana o zrzeczeniu się dziedziczenia) jego kuzyn wejdzie do kręgu spadkobierców, to oświadczenie będzie uznane za ważne. Jeżeli jednak kuzyn Jana nie będzie dziedziczył na podstawie ustawy, to oświadczenie Jana należy uznać za złożone pod warunkiem. Skoro kuzyn nie dziedziczył (warunek nie został spełniony) to i oświadczenie Jana nie wywiera skutków prawnych, a zatem Jan będzie dziedziczył.

Zmiany w prawie spadkowym: Uznanie za niegodnego dziedziczenia.

Do dnia wejścia w życie przepisów nowelizujących z 28 lipca 2023 r. istniał zamknięty katalog przypadków uzasadniających uznanie spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia. Były to:

  • Dopuszczenie się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy.
  • Nakłonienie spadkodawcy podstępem lub groźbą do sporządzenia, lub odwołania testamentu.
  • Umyślne ukrycie przez spadkobiercę testamentu, a także jego zniszczenie, podrobienie lub przerobienie, bądź świadome skorzystanie z testamentu, który został podrobiony lub przerobiony przez inną osobę.

Nowelizacja wprowadziła dwie dodatkowe podstawy. Oprócz powyższych przypadków spadkobierca może być uznany za niegodnego dziedziczenia, jeżeli:

  • Uporczywie uchylał się od wykonywania wobec spadkodawcy obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości:

– orzeczeniem sądowym

– ugodą zawartą przed sądem lub innym organem, albo

– inną umową

  • Uporczywie uchylał się od wykonywania:

– obowiązku pieczy nad spadkodawcą, w szczególności wynikającego z władzy rodzicielskiej, opieki , sprawowania funkcji rodzica zastępczego,

– małżeńskiego obowiązku wzajemnej pomocy,

– obowiązku wzajemnego szacunku i wspierania się rodzica i dziecka

Warto podkreślić, że wszystkie z ww. przypadków muszą mieć charakter uporczywy, co oznacza, że jednorazowe lub incydentalne działania spadkodawcy nie będą stanowiły podstawy do wyłączenia od dziedziczenia.

Nowe podstawy uznania spadkobiercy za niegodnego będą miały zastosowanie do zdarzeń zaistniałych pod dniu wejścia w życie nowelizacji, tj. 15 listopada 2023 r.

zmiany-w-prawie-spadkowym

Zmiany w prawie spadkowym: Przyjęcie i odrzucenie spadku.

Ustawodawca w art. 1015§11k.c. zdecydował się ostatecznie rozstrzygnąć spór wokół różnych koncepcji dotyczących wpływu złożenia wniosku do sądu o przyjęcie oświadczenia o odrzuceniu (lub przyjęciu) spadku, na termin do złożenia tego oświadczenia. I tak ustawodawca stwierdza, że dla zachowania terminu 6-miesięcznego (na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku) wystarcza  złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Tym samym osoba, która chce odrzucić spadek, nie musi obawiać się, że na skutek opóźnień w procedowaniu wniosku przez sąd dojdzie odziedziczenia przez nią niechcianego spadku.

Ustawodawca wyjaśnił także wątpliwości związane ze złożeniem oświadczenia woli o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego dziecka. Dodany art. 1015§12k.c. otrzymał brzmienie: jeżeli złożenie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu do złożenia oświadczenia ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania sądowego w tym przedmiocie. Aktualnie po zakończeniu postępowania rodzic, który otrzymał zgodę sądu na złożenie oświadczenia w imieniu dziecka na odrzucenie spadku, musi w terminie, jaki pozostał (łącznie do 6 miesięcy) złożyć oświadczenie przed sądem lub notariuszem.

Jeżeli postępowanie spadowe będzie obejmowało swoim zakresem małoletnich, to dopuszczalne jest wnioskowanie o udzielenie zezwolenia na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego do sądu spadku, a nie jak było dotychczas do sądu rodzinnego. Realizacja powyższego uprawnienia możliwa jest wyłącznie wtedy, gdy toczy się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku.

Uprawnienia w zakresie odrzucenia spadku za małoletniego otrzymali także jego rodzice. Jeżeli zostaną spełnione trzy przesłanki, rodzic nie będzie zobowiązany do otrzymania zgody sądu rodzinnego lub sądu spadku na złożenie oświadczenia w imieniu małoletniego. Przesłankami tymi są:

  • Małoletni jest powołany do dziedziczenia wskutek uprzedniego odrzucenia spadku przez rodzica.
  • Pomiędzy rodzicami sprawującymi władzę rodzicielską istnieje porozumienie, co do odrzucenia spadku.
  • Inni zstępni rodziców również odrzucili spadek.

Instytucje prawa spadkowego wymagają, oprócz znajomości przepisów i orzecznictwa, także wiedzy praktycznej wyniesionej z sali rozpraw. Kancelaria zapewnia pełną obsługę na każdym etapie postępowania, począwszy od porad prawnych, przygotowania odpowiednich pozwów lub wniosków, poprzez proces, skończywszy na postępowaniu egzekucyjnym.

Zobacz także:

  1. Podział majątku po rozwodzie
  2. Umowa użyczenia
  3. Spadek
  4. Zrzeczenie się spadku
  5. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku
  6. Zniesienie współwłasności nieruchomości
  7. Stwierdzenie nabycia spadku
  8. Dział spadku
  9. Pozew o rozwód z orzekaniem o winie
  10. Zabezpieczenie alimentów
  11. Jak ogłosić upadłość konsumencką?
  12. Alimenty na dziecko

 

Tomasz Walczak

Author Tomasz Walczak

More posts by Tomasz Walczak

Umów bezpłatną konsultację

Zostaw nam swoje dane, a skontaktujemy się z Tobą i zaproponujemy termin bezpłatnej konsultacji.