ROZDZIELNOŚĆ MAJĄTKOWA – DEFINICJA.
Zgodnie z art. 51 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w razie umownego ustanowienia rozdzielności majątkowej, każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później. Zasadniczą cechą rozdzielności majątkowej jest zatem brak powstania majątku wspólnego wraz z zawarciem małżeństwa. W odróżnieniu od wspólności majątkowej po zawarciu małżeństwa nadal pozostają zatem wyłącznie 2 majątki – majątek osobisty żony i majątek osobisty męża.
Pozostawanie przez małżonków w ustroju rozdzielności majątkowej ma istotne skutki nie tylko za życia małżonków. Rozdzielność majątkowa niesie bowiem za sobą również konsekwencje po śmierci małżonka, w tym w szczególności w zakresie prawa wdowy do emerytury po zmarłym mężu.
PRAWO DO EMERYTURY PO ZMARŁYM MĘŻU – NA CZYM POLEGA?
Emerytura po zmarłym mężu na gruncie przepisów prawa.
Podstawę prawną pobierania emerytury po zmarłym mężu stanowi ustawa z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: „ustawa emerytalna”). Zgodnie z art. 65 ustawy emerytalnej renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń.
Wysokość renty rodzinnej wynosi z reguły 85% świadczenia (jeżeli prawo do renty po zmarłym przysługuje jednej osobie) lub więcej (jeżeli prawo do renty przysługuje więcej niż jednej osobie).
Warunki uzyskania przez żonę emerytury po zmarłym mężu na gruncie art. 70 ust. 1 ustawy emerytalnej.
Przesłanki uzyskania przez wdowę emerytury po zmarłym mężu reguluje art. 70 ust. 1 ustawy emertytalnej. Zgodnie z treścią wskazanego przepisu wdowa nabędzie prawo do emerytury po zmarłym mężu w jednej z czterech następujących sytuacji:
- ukończenie przez wdowę w chwili śmierci męża 50 lat;
- pozostawanie przez wdowę w chwili śmierci męża całkowicie niezdolną do pracy;
- wychowywanie przez wdowę co najmniej jednego z dzieci, wnuków lub rodzeństwa, jeżeli wskazane osoby nie ukończyły 16 lat, a gdy kształcą się w szkole – 18 lat – jeżeli również uprawnione są do renty rodzinnej po zmarłym mężu;
- sprawowanie pieczy nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolnym do pracy – jeżeli dziecko uprawnione jest do renty rodzinnej (w tym przypadku nie musi być to uprawnienie do renty rodzinnej po zmarłym mężu).
W art. 70 ust 2. ustawy emerytalnej określono natomiast, że prawo do renty rodzinnej nabywa również wdowa, która osiągnęła wiek 50 lat lub stała się niezdolna do pracy po śmierci męża, nie później jednak niż w ciągu 5 lat od jego śmierci lub od zaprzestania wychowywania osób wymienionych w art. 70 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej.
Prawo do emerytury po zmarłym mężu a brak spełnienia warunków z art. 70 ust. 1-2 ustawy emerytalnej.
W przypadku śmierci małżonka zdarza się często, że wdowa nie spełnia warunków określonych w art. 70 ust. 1-2 ustawy emerytalnej – pojawia się wówczas pytanie, czy istnieje jeszcze możliwość uzyskania przez wdowę emerytury po zmarłym mężu.
Z pomocą przychodzi wówczas art. 70 ust. 4 ustawy emerytalnej, który wskazuje, że wdowa niespełniająca warunków do renty rodzinnej określonych w art. 70 ust. 1-2 ustawy emerytalnej ma prawo do okresowej renty rodzinnej, jeżeli nie ma niezbędnych źródeł utrzymania. Tutaj ustawodawca nie wyszczególnił konkretnych przykładów „braku niezbędnych źródeł utrzymania” a okoliczność tę zawsze zbadać należy w odniesieniu do konkretnych stanów faktycznych. W szczególności taka sytuacja występuje, gdy wdowa nie pozostaje zatrudniona ani nie posiada innych niezbędnych źródeł regularnego dochodu.
W przypadku opisanym powyżej pamiętać jednak należy, że emerytura po zmarłym mężu nie przysługuje wdowie bezterminowo i przysługuje:
- przez okres jednego roku od chwili śmierci męża;
- w okresie uczestniczenia w zorganizowanym szkoleniu mającym na celu uzyskanie kwalifikacji do wykonywania pracy zarobkowej – nie dłużej jednak niż przez 2 lata od chwili śmierci męża.
PRAWO DO EMERYTURY PO ZMARŁYM MAŁŻONKU A ROZDZIELNOŚĆ MAJĄTKOWA.
Prawo do emerytury po zmarłym mężu nie jest ograniczone wyłącznie przesłankami wymienionymi powyżej, lecz także ustrojem majątkowym, w którym pozostawali małżonkowie przed śmiercią męża.
Pamiętać należy, że co do zasady pozostawanie w rozdzielności majątkowej (również – rozwód) wyłącza prawo do emerytury po zmarłym mężu. Są jednak pewne istotne wyjątki przewidziane w art. 70 ust. 3 ustawy emerytalnej. W tym zakresie ustawodawca wyjątkowo dopuścił przyznanie renty wdowie pozostającej w rozdzielności majątkowej ze zmarłym mężem (alternatywnie – rozwiedzionej) pod warunkiem:
- spełnienia przesłanek z art. 70 ust. 1-2 ustawy emerytalnej;
- przyznania wdowie prawa do alimentów ze strony zmarłego męża, stwierdzonych wyrokiem lub ugodą sądową.
PONOWNY ZWIĄZEK MAŁŻEŃSKI – CZY NIESIE ZA SOBĄ TAKIE SAME KONSEKWENCJE JAK ROZDZIELNOŚĆ MAJĄTKOWA?
Po śmierci męża wdowa często zawiera nowy związek małżeński. Pojawia się wówczas pytanie, czy nadal będzie uprawniona do pobierania emerytury po zmarłym mężu, czy takie uprawnienie powinna utracić wraz z momentem zawarcia nowego małżeństwa.
Ustawa emerytalna nie daje żadnych podstaw do ograniczania uprawnień do renty rodzinnej wdowie po zawarciu kolejnego związku małżeńskiego. Nie można bowiem przyjąć, że zawarcie ponownego związku małżeńskiego powoduje utratę przez kobietę statusu wdowy w rozumieniu ustawy emerytalnej. Wskazany pogląd podzielany jest przez sądy powszechne w dotychczasowym orzecznictwie (takie stanowisko zajął m.in. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 22 września 2005 roku, sygn. akt III AUa 231/04).
