Czym jest rozdzielność majątkowa?
Rozdzielność majątkowa stanowi jeden z małżeńskich ustrojów majątkowych dopuszczonych przez kodeks rodzinny i opiekuńczy. Ustrój ten charakteryzuje się brakiem powstania majątku wspólnego po zawarciu małżeństwa – każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed ustanowieniem rozdzielności, jak i majątek nabyty później.
Co istotne, rozdzielność majątkowa należy do kategorii tzw. ustrojów umownych – ustanowienie rozdzielności wymaga zawarcia przez małżonków umowy majątkowej małżeńskiej (tzw. intercyzy). Wskazana umowa powinna zostać zawarta w formie aktu notarialnego.
Zakup nieruchomości przez małżonków pozostających w rozdzielności majątkowej.
Z uwagi na brak majątku wspólnego do małżonków pozostających w rozdzielności majątkowej stosuje się przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych, a więc przepisy kodeksu cywilnego, a nie przez przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Oznacza to, że przy zakupie nieruchomości małżonkowie nie nabywają prawa własności nieruchomości jako takiego, lecz udziały w tym prawie. Przeważnie udział we współwłasności nieruchomości wynosić będzie po 1/2, jednak nic nie stoi na przeszkodzie, aby te udziały zwiększyć lub zmniejszyć, w szczególności z uwagi na większą kwotę uiszczaną przez danego małżonka tytułem zapłaty ceny (przykładowo – małżonkowie kupują nieruchomość wartą 1 milion złotych. Mąż uiszcza tytułem ceny nieruchomości 700.000 złotych a żona 300.000 złotych. Małżonkowie umawiają się wówczas, że mąż nabędzie udział w nieruchomości w wysokości 7/10 a żona – 3/10).
Ujawnienie małżonków w księdze wieczystej prowadzonej dla nabytej nieruchomości.
Rozdzielność majątkowa w sposób istotny wpływa również na sposób ujawnienia małżonków jako właścicieli nieruchomości w prowadzonej dla tej nieruchomości księdze wieczystej. Informacje dot. właścicieli nieruchomości znajdują się w Dziale II księgi wieczystej.
Przysługujące małżonkom udziały we współwłasności nieruchomości są dokładnie określone w treści księgi wieczystej. W tym zakresie małżonków nie da się odróżnić od innych osób będących współwłaścicielami nieruchomości z jakichkolwiek innych przyczyn (np. w wyniku dziedziczenia). W przypadku wspólności majątkowej ustawowej (brak intercyzy) nie wyróżnia się z reguły poszczególnych udziałów – wówczas wskazuje się, że każdemu z małżonków przysługuje prawo własności całego lokalu (tj. udział 1/1).
Obowiązek ponoszenia nakładów na wspólny dom przez małżonków pozostających w rozdzielności majątkowej.
Rozdzielność majątkowa powoduje istotne odmienności w zakresie obowiązku ponoszenia przez małżonków nakładów na wspólny dom. Wobec braku zastosowania przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego kluczowe zastosowanie w tym zakresie będzie miał przepis art. 207 kodeksu cywilnego.
Zgodnie z brzmieniem wskazanego przepisu małżonkowie, jako współwłaściciele nieruchomości ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną w stosunku do wielkości udziałów. Tym samym wysokość ponoszonych wydatków i ciężarów związanych z rzeczą wspólną zależy od udziału w nieruchomości, który ma w tym zakresie kluczowe znaczenie (przykładowo – jeżeli żona posiada udział 6/10 w nieruchomości wspólnej a mąż 4/10, to w takich częściach każdy z małżonków obowiązany jest ponosić koszty utrzymania nieruchomości wspólnej).
Rozdzielność majątkowa a żądanie zniesienia współwłasności.
W przypadku rozdzielności majątkowej każdy z małżonków uprawniony jest, jako współwłaściciel, do żądania zniesienia współwłasności. Podział ten może nastąpić w szczególności poprzez:
- fizyczny podział nieruchomości (np. podział działki, wyodrębnienie 2 odrębnych lokali w budynku);
- przydzielenie nieruchomości jednemu z małżonków z obowiązkiem spłaty drugiego małżonka;
- sprzedaż nieruchomości oraz podział ceny przez małżonków.
Co istotne, zniesienie współwłasności w przypadku rozdzielności majątkowej nastąpić może bez względu na fakt trwania rozdzielności i samego małżeństwa. Stanowi to istotną różnicę względem ustroju wspólności ustawowej, gdy małżonkowie nie mogą żądać podziału majątku wspólnego w trakcie trwania wspólności (art. 35 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
Rozdzielność majątkowa a sprzedaż udziału w nieruchomości.
Rozdzielność majątkowa powoduje nie tylko możliwość zniesienia współwłasności, lecz także sprzedaży samego udziału w nieruchomości przez jednego z małżonków. Zgodnie bowiem z art. 198 kodeksu cywilnego każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli.
Tak samo jak w przypadku żądania zniesienia współwłasności małżonkowie pozostający w ustroju wspólności ustawowej nie mają możliwości sprzedaży udziału w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku. Rozdzielność majątkowa daje zatem daleko idącą swobodę w rozporządzaniu przez małżonków swoim majątkiem.
W praktyce opisywana różnica nie stanowi aż tak istotnego aspektu jak mogłoby się wydawać. Potencjalni nabywcy z reguły zainteresowani są zakupem prawa własności nieruchomości w całości, nie zaś wyłącznie w części jaka przysługuje jednemu z małżonków – brak zgody jednego z małżonków na sprzedaż nieruchomości i tak doprowadzi zatem do braku możliwości jej sprzedaży.
Wspólny dom przy rozdzielności majątkowej a rozwód.
W przypadku rozwodu małżonków pozostających w rozdzielności majątkowej zasadniczym aspektem jest brak zmiany statusu prawnego majątku małżonków. Małżonkowie nadal są współwłaścicielami nieruchomości nabytej w trakcie trwania małżeństwa w ułamkach jakie uzgodnili – samo rozwiązanie małżeństwa nie powoduje w tym zakresie żadnych zmian.
Należy jednak pamiętać, że choć nie dochodzi do zmiany statusu prawnego nieruchomości po rozwodzie, to w praktyce wskazana kwestia i tak wymaga uregulowania. Małżonkowie nie chcą bowiem zamieszkiwać nadal w jednym domu po rozwiązaniu małżeństwa a kwestia zniesienia współwłasności bywa nadal jednym z najbardziej złożonych elementów związanych z rozwodem.
W takiej sytuacji małżonkowie decydują się najczęściej na zniesienie współwłasności. Następuje ona najczęściej poprzez przydzielenie nieruchomości jednemu z małżonków (z obowiązkiem spłaty drugiego) lub sprzedaż nieruchomości i podział uzyskanej ceny pomiędzy małżonków. Rzadko wykorzystywana jest instytucja podziału fizycznego – taka procedura wymagałaby podziału na 2 lokale (w przypadku lokalu) lub wyodrębnienia 2 odrębnych lokali (w przypadku nieruchomości budynkowej/nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem).
Rozdzielność majątkowa a wspólny dom – najważniejsze aspekty.
Nabycie i posiadanie wspólnego domu przy rozdzielności majątkowej różni się istotnie pod względem prawnym od wspólnego domu przy wspólności ustawowej, w tym w szczególności w takich aspektach jak:
- określenie wysokości udziałów w nieruchomości dla każdego z małżonków (przeważnie w zależności od kwoty uiszczanej tytułem ceny za nieruchomość);
- inny sposób ujawnienia małżonków jako współwłaścicieli nieruchomości w Księdze Wieczystej (z wyszczególnieniem przysługujących im udziałów);
- odmienny sposób określenia obowiązku ponoszenia nakładów na nieruchomość (w zależności od wysokości przysługujących małżonkom udziałów we współwłasności);
- możliwość żądania zniesienia współwłasności przez małżonków pozostających w rozdzielności majątkowej w trakcie trwania małżeństwa;
- możliwość zbycia udziału we współwłasności nieruchomości przez każdego z małżonków w trakcie trwania małżeństwa;
- brak zmiany statusu prawnego domu nabytego przez małżonków wskutek rozwodu.
Małżonkowie powinni rozważyć zatem wskazane różnice przed zawarciem małżeństwa i podjęciem decyzji o ewentualnym zawarciu intercyzy i ustanowieniu rozdzielności majątkowej.
