Ile kosztuje sprawa o zachowek?

Sprawa o zachowek to często jedyny sposób na odzyskanie należnej części spadku po bliskiej osobie. Przed złożeniem pozwu warto jednak wiedzieć, z jakimi kosztami wiąże się dochodzenie zachowku. Na całkowity koszt postępowania składają się nie tylko opłata od pozwu, ale również wynagrodzenie pełnomocnika, koszty opinii biegłych czy inne wydatki związane z procesem. W tym artykule wyjaśniamy, ile kosztuje sprawa o zachowek, od czego zależą poszczególne opłaty oraz kto ostatecznie ponosi koszty postępowania.

Co to jest zachowek i komu przysługuje?

Zachowek to instytucja prawa spadkowego, która ma na celu ochronę najbliższych krewnych spadkodawcy przed dowolnym rozporządzaniem przez niego majątkiem na wypadek śmierci. Innymi słowy, nawet jeśli spadkodawca w testamencie pominął swoje dzieci, wnuki czy małżonka, to i tak mają oni prawo do części spadku, która by im przypadła, gdyby dziedziczyli z ustawy. Nie wszystkie grupy powołane do dziedziczenia ustawowego mogą dochodzić zachowku. Pozew o zachowek skutecznie mogą złożyć wyłącznie zstępni, czyli rodzina w linii prostej – zstępnym po ojcu są jego dzieci, zstępnym tych dzieci są ich dzieci itd. Ponadto do zachowku będą uprawnieni rodzice zmarłego i jego małżonek. Powyższy krąg uprawnionych wynika z art. 991§1 kodeksu cywilnego. Jeżeli nie należysz do żadnej z ww. grup to w praktyce nie przysługuje Ci roszczenie o zachowek.

Od czego zależy koszt sprawy o zachowek?

Całkowity koszt sprawy o zachowek zależy od wielu czynników. Najważniejsze z nich to:

• Wartość przedmiotu sporu – im wyższa kwota zachowku, której dochodzimy, tym wyższe będą opłaty sądowe i koszty zastępstwa procesowego. Szczgółowe zestawienie kosztów znajdziesz w dalszej części artykułu.
• Stopień skomplikowania sprawy – jest to parametr, który będzie miał znaczenie tylko w przypadku, jeżeli zdecydujesz się na powierzenie prowadzenia sprawy kancelarii prawnej. Jeżeli jednak samodzielnie złożysz pozew, to stopień skomplikowania sprawy nie będzie rzutował na koszt całego postępowania.
• Postawa drugiej strony – jeśli pozwany nie będzie kwestionował roszczenia, sprawa może zakończyć się na pierwszej rozprawie, co znacznie obniży koszty.

Opłata sądowa od pozwu o zachowek

Pierwszym i podstawowym kosztem, z jakim musimy się liczyć, jest opłata sądowa od pozwu. Zgodnie z art. 13 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w sprawach o prawa majątkowe, a taką jest sprawa o zachowek, pobiera się opłatę stosunkową, która wynosi 5% wartości przedmiotu sporu. Wartość przedmiotu sporu to w tym przypadku kwota zachowku, której dochodzimy.

Przykład:

Jan rozporządził całym spadkiem o wartości 200 000 zł na rzecz jednego z dwóch synów. Drugi syn nie otrzymał nic. Gdyby doszło do dziedziczenia ustawowego, udział każdego z synów w spadku wynosiłby 100 000 zł. Pominięty syn będzie więc dochodził zachowku w kwocie 50 000 zł. Opłata w takim przypadku wyniesie 2 500 zł (5% z 50 000 zł).

Koszty zastępstwa procesowego

Kolejnym istotnym kosztem jest wynagrodzenie adwokata lub radcy prawnego, który będzie nas reprezentował w sądzie. Pamiętaj jednak, że ta pozycja nie jest obowiązkowa. W sprawie o zachowek nie istnieje tzw. przymus adwokacko-radcowski, więc jeżeli tylko czujesz się na siłach możesz sam prowadzić swoją sprawę. Jeżeli jednak zdecydujesz się na pomoc profesjonalisty, to stawki minimalne za czynności adwokackie i radcowskie możesz sprawdzić we właściwych rozporządzeniach Ministra Sprawiedliwości. Wysokość tych stawek zależy od wartości przedmiotu sporu i wynosi:

• do 500 zł – 90 zł
• powyżej 500 zł do 1 500 zł – 270 zł
• powyżej 1 500 zł do 5 000 zł – 900 zł
• powyżej 5 000 zł do 10 000 zł – 1 800 zł
• powyżej 10 000 zł do 50 000 zł – 3 600 zł
• powyżej 50 000 zł do 200 000 zł – 5 400 zł
• powyżej 200 000 zł do 2 000 000 zł – 10 800 zł
• powyżej 2 000 000 zł do 5 000 000 zł – 15 000 zł
• powyżej 5 000 000 zł – 25 000 zł

Należy jednak pamiętać, że są to stawki minimalne. Ostateczne wynagrodzenie prawnika jest zawsze ustalane indywidualnie i zależy od stopnia skomplikowania sprawy, nakładu pracy i renomy kancelarii.

Inne możliwe koszty

W trakcie sprawy o zachowek mogą pojawić się również inne koszty, takie jak:

• Koszty opinii biegłego – jeśli w celu ustalenia wartości spadku konieczne będzie powołanie biegłego rzeczoznawcy majątkowego, to będziemy musieli ponieść koszty jego opinii. Koszt takiej opinii to zazwyczaj od kilkuset do nawet kilku tysięcy złotych, w zależności od tego, co jest przedmiotem wyceny.
• Koszty mediacji – jeśli strony zdecydują się na mediację, to będą musiały ponieść koszty wynagrodzenia mediatora. Zgodnie z § 2 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie wysokości wynagrodzenia i podlegających zwrotowi wydatków mediatora w postępowaniu cywilnym W sprawach o prawa majątkowe wynagrodzenie mediatora wynosi 1% wartości przedmiotu sporu, jednak nie mniej niż 150 złotych i nie więcej niż 2000 złotych za całość postępowania mediacyjnego. W sprawach o prawa majątkowe, w których wartości przedmiotu sporu nie da się ustalić, oraz w sprawach o prawa niemajątkowe wynagrodzenie mediatora za prowadzenie postępowania mediacyjnego wynosi za pierwsze posiedzenie 150 złotych, a za każde kolejne – 100 złotych, łącznie nie więcej niż 450 złotych.
• Zaliczki na wydatki – sąd może nas zobowiązać do wpłacenia zaliczki na poczet wydatków, np. na koszty dojazdu świadków na rozprawę.

Zwolnienie od kosztów sądowych

Osoby, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, mogą ubiegać się o zwolnienie od kosztów sądowych. W tym celu należy złożyć w sądzie wniosek o zwolnienie od kosztów, do którego trzeba dołączyć oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Sąd po rozpatrzeniu wniosku może zwolnić nas od kosztów w całości lub w części.

Pamiętaj także, że niezależnie do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych możesz złożyć wniosek o powołanie pełnomocnika z urzędu. Co istotne, możesz wskazać z imienia i nazwiska konkretnego pełnomocnika. Jeżeli Sąd ustali, że zachodzą przesłanki do przyznania Ci pełnomocnika z urzędu, to najprawdopodobniej dostaniesz tego pełnomocnika, którego wskazałeś we wniosku. W jednym z moich artykułów opisywałem w jaki sposób sformułować wniosek o przyznanie pełnomocnika z urzędu, link masz tutaj.

Jak obniżyć koszty sprawy o zachowek?

Chociaż koszty sądowe mogą wydawać się wysokie, istnieje kilka strategii, które pozwalają je znacznie zredukować, a nawet całkowicie wyeliminować:

1. Próba polubownego rozwiązania sporu (ugoda) – To najskuteczniejszy sposób na uniknięcie wysokich kosztów. Zanim złożysz pozew, warto wysłać do zobowiązanego do zapłaty zachowku oficjalne wezwanie do zapłaty. Jeśli dojdziecie do porozumienia, możecie spisać ugodę (notarialną lub sądową), co jest wielokrotnie tańsze niż pełne postępowanie sądowe.
2. Złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych – Jak już wspomniano, osoby w trudnej sytuacji finansowej mogą ubiegać się o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty od pozwu i innych wydatków. Należy rzetelnie wypełnić formularz oświadczenia majątkowego. Sąd może przyznać zwolnienie całkowite lub częściowe.
3. Wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu – Jeśli strona została zwolniona od kosztów sądowych w całości lub części, może również wnosić o ustanowienie dla niej adwokata lub radcy prawnego z urzędu. W takim przypadku koszty zastępstwa procesowego pokryje Skarb Państwa.
4. Mediacja – Nawet po złożeniu pozwu, sąd może skierować strony do mediacji. Koszty mediacji są zazwyczaj niższe niż koszty długotrwałego procesu, a ugoda zawarta przed mediatorem i zatwierdzona przez sąd ma moc ugody sądowej.
5. Precyzyjne określenie wartości spadku – Jeśli to możliwe, warto samodzielnie zgromadzić dokumenty i informacje pozwalające na jak najdokładniejsze oszacowanie wartości masy spadkowej. Uniknie to konieczności powoływania drogiego biegłego na wczesnym etapie sprawy, jeśli druga strona nie będzie kwestionować przedstawionych wyliczeń. Przeszacowanie wartości przedmiotu sporu skutkuje większą opłatą za pozew.

Podsumowanie

Sprawa o zachowek nie musi oznaczać długiego i kosztownego procesu. Kluczem jest właściwa ocena sytuacji oraz odpowiednio dobrana strategia działania. W naszej kancelarii pomagamy klientom dochodzić należnych im praw w sposób skuteczny i możliwie najmniej obciążający – zawsze szukając rozwiązania, które będzie dla nich najbardziej korzystne.

Jeśli zastanawiasz się, czy przysługuje Ci zachowek, jakie są szanse na wygraną lub z jakimi kosztami musisz się liczyć, skontaktuj się z nami. Przeanalizujemy Twoją sprawę i zaproponujemy najlepsze rozwiązanie, dostosowane do Twojej sytuacji.