Małżonkowie po ustaniu małżeństwa z reguły chcą również zakończyć między sobą wszelkie pozostające relacje majątkowe, przydzielając sobie nawzajem poszczególne składniki wchodzące dotychczas do majątku wspólnego. Proces ten jest podziałem majątku wspólnego.
Podział majątku mylony często jest z ustanowieniem rozdzielności majątkowej, która stanowi wyłącznie jeden z rodzajów małżeńskich ustrojów majątkowych i nie doprowadza w sensie ścisłym do podziału majątku. Aby podział majątku był możliwy do przeprowadzenia musi nastąpić ustanowienie rozdzielności majątkowej lub ustanie wspólności w jakiejkolwiek innej formie (np. poprzez rozwód).
WSPÓLNOŚĆ MAJĄTKOWA.
Wspólność ustawowa jako wyjściowy ustrój majątkowy.
Zgodnie z art. 31§1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.
Wspólność majątkowa małżeńska (ustawowa) jest wyjściowym ustrojem majątkowym obowiązującym w każdym małżeństwie z chwilą jego zawarcia. Ewentualny inny ustrój majątkowy (w tym w szczególności – rozdzielność majątkowa) zawsze ustanowiony musi być w drodze małżeńskiej umowy majątkowej (tzw. intercyzy).
Zakaz podziału majątku w trakcie trwania wspólności majątkowej.
Wspólność majątkowa wiąże się dla małżonków z licznymi ograniczeniami, o których muszą oni pamiętać w trakcie jej trwania. Małżonkowie muszą bowiem współposiadać rzeczy wchodzące w skład majątku wspólnego oraz korzystać z nich w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez drugiego małżonka.
Art. 35 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje natomiast wyraźnie zakaz żądania podziału majątku wspólnego w trakcie trwania wspólności majątkowej. To samo dotyczy się udziału każdego z małżonków, który w razie ustania wspólności przypadnie mu w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku.
USTANOWIENIE ROZDZIELNOŚCI MAJĄTKOWEJ.
Rozdzielność majątkowa.
Rozdzielność majątkowa jest jednym z rodzajów ustrojów majątkowych należących co do zasady do kategorii ustrojów tzw. umownych (ustanawianych za pomocą umowy majątkowej małżeńskiej, czyli tzw. intercyzy).
Rozdzielność majątkową definiuje art. 51 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym w razie umownego ustanowienia rozdzielności majątkowej, każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później. Ponadto zgodnie z art. 511 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego każdy z małżonków zarządza samodzielnie swoim majątkiem.
W przypadku rozdzielności majątkowej mamy zatem do czynienia wyłącznie z majątkami osobistymi małżonków – majątkiem osobistym męża i majątkiem osobistym żony. Brak jest w tym przypadku majątku wspólnego tak jak przy wspólności ustawowej.
Możliwość podziału majątku w trakcie trwania rozdzielności majątkowej.
Z uwagi na brak majątku wspólnego małżonków przy rozdzielności majątkowej brak jest ograniczeń co do podziału konkretnych składników wchodzących w skład majątku wspólnego. Współwłasność poszczególnych składników majątkowych regulowana jest na podstawie przepisów kodeksu cywilnego.
Choć sam majątek wspólny po ustanowieniu rozdzielności już nie istnieje, to przedmioty majątkowe wchodzące dawniej w skład tego majątku nie zostają przydzielane automatycznie żadnemu z małżonków z osobna. Innymi słowy, małżonkowie po ustaniu wspólności są właścicielami przedmiotów wchodzących uprzednio w skład majątku wspólnego po 1/2 – nie mają więc faktycznej możliwości samodzielnego dysponowania składnikami majątku wspólnego.
Aby zatem w sposób faktyczny oddzielić majątek męża od majątku żony konieczne jest wykonanie kolejnej czynności – podziału majątku wspólnego. Dopiero wówczas małżonkom przydzielone zostaną konkretne składniki byłego już majątku wspólnego, w związku z czym będą mogli nim samodzielnie dysponować.
PODZIAŁ MAJĄTKU WSPÓLNEGO.
Sposoby podziału majątku wspólnego.
Podział majątku wspólnego może zostać dokonany na 2 sposoby:
- na podstawie umowy;
- w drodze postępowania sądowego.
Wybór sposobu podziału majątku zależeć będzie przede wszystkim od możliwości ugodowego rozwiązania sprawy przez małżonków jak i zgodnego planu podziału tego majątku.
Podział umowny.
Najprostszą formą dokonania podziału majątku wspólnego jest zawarcie przez małżonków umowy, w której wskażą oni w sposób precyzyjny, które składniki majątkowe przypadają danemu małżonkowi, a także ustalą wysokość spłat lub dopłat oraz termin ich uiszczenia (jeżeli dopłaty występują).
W przepisach brak jest ustanowionej odrębnej formy dla umowy o podział majątku wspólnego po ustanowieniu rozdzielności. Przyjmuje się jednak, że dla celów dowodowych zachować się powinno przynajmniej formę pisemną (tj. dokument zawierający oświadczenie woli małżonków – plan podziału, podpisany własnoręcznie przez oboje małżonków). Pamiętać również należy, że w przypadku, gdy przedmiotem podziału będzie nieruchomość, umowa o podział majątku wspólnego zawarta musi zostać w formie aktu notarialnego – w przeciwnym wypadku umowa taka będzie z mocy prawa nieważna.
Podział umowny ma wiele zalet. Przeprowadzenie podziału w ten sposób jest zdecydowanie mniej czasochłonne a niejednokrotnie również o wiele tańsze niż przeprowadzenie postępowania działowego przed sądem, zwłaszcza gdy małżonkowie mają wspólny pogląd na to, w jaki sposób dokonać podziału. Sprawność oraz relatywnie niskie koszty powinny być przez małżonków wzięte pod uwagę przed rozważeniem ewentualnej drogi sądowej.
Podział sądowy.
Kolejnym sposobem na podział majątku wspólnego po ustaniu rozdzielności jest podział sądowy regulowany przez przepisy art. 566-567 kodeksu postępowania cywilnego oraz odpowiednio stosowane przepisy o dziale spadku (art. 680-689 kodeksu postępowania cywilnego) oraz przepisy o zniesieniu współwłasności (art. 617-625 kodeksu postępowania cywilnego).
Sąd wszczyna postępowanie o podział majątku wspólnego na wniosek jednego
z zainteresowanych małżonków. Następnie wydaje stosowne postanowienie, w którym określa sposób podziału.
Sądowy podział majątku jest procedurą czasochłonną ale czasem jedyną jaka może skutecznie prowadzić do podziału majątku. Sąd w wydanym postanowieniu będzie kierował się obowiązującymi go przepisami i na tej podstawie zostanie dokonany podział majątku.
PODSUMOWANIE.
Ustanowienie rozdzielności majątkowej i podział majątku wspólnego to 2 odrębne czynności, które wykonane powinny zostać przez małżonków w kolejności stosownie do obowiązujących przepisów. Pomimo pozornego skomplikowania czynności jaką jest podział majątku wspólnego należy pamiętać, że z pomocą doświadczonego prawnika nie powinno być jakichkolwiek problemów z przygotowaniem stosownych umów i przeprowadzeniem sprawnie całej procedury.
Zobacz także:
rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków,
rozdzielność majątkowa po ślubie,
rozdzielność majątkowa,
pozew o rozwód z orzekaniem o winie,
nierówny podział majątku po rozwodzie,
