Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków

Rozdzielność majątkowa jako umowny ustrój majątkowy.

Często małżonkowie, wybierając ustrój majątkowy, nie potrafią się zdecydować na wybór pomiędzy wspólnością a rozdzielnością majątkową, postrzegając przy tym wspólność majątkową jako zbyt wiążącą i rygorystyczną a rozdzielność majątkową – jako zbyt mało zobowiązującą i przez to zbyt ryzykowną. W takiej sytuacji rozważyć należy inne rozwiązanie – rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków. Choć w przypadku tego ustroju nadal nie powstaje majątek wspólny i małżonkowie mogą swoimi majątkami swobodnie dysponować, to jednak ustrój ten zawiera pewne zabezpieczenia, które ochronią mniej zamożnego małżonka w przypadku ustania rozdzielności majątkowej a przede wszystkim – w przypadku rozwodu.

Forma ustanowienia rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków.

Zasady zawierania intercyzy w zakresie jej formy są takie same bez względu na to, czy umowa majątkowa ma wspólność rozszerzać, ograniczać, czy ustanawiać rozdzielność majątkową. Zgodnie bowiem z art. 47 § 1 zd.1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego intercyza zawarta powinna być w formie aktu notarialnego.

Dochowanie wskazanej formy jest niezwykle istotne – w przypadku zawarcia intercyzy w innej formie, umowa taka będzie bowiem bezwzględnie nieważna. Niedopuszczalne jest zatem zawarcie intercyzy np. w zwykłej formie pisemnej.

Moment ustanowienia rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków.

Art. 47 § 1 zd. 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazuje w sposób wyraźny, że zawarcie intercyzy może poprzedzać zawarcie małżeństwa. Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków ustanowiona może więc zostać „z góry”, jeszcze przed zawarciem małżeństwa jak również już w trakcie jego trwania, gdy małżonkowie zdecydują się zmienić ustrój majątkowy i zawrzeć intercyzę.

Zgodnie natomiast z brzmieniem § 2 powołanego przepisu intercyza może być w każdym czasie zmieniona albo rozwiązana. W razie rozwiązania intercyzy w czasie trwania małżeństwa, powstaje między małżonkami wspólność ustawowa, chyba że małżonkowie postanowili inaczej.

Rozdzielność majątkowa.

Rozdzielność majątkowa regulowana jest przez przepisy art. 51-51¹ kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z brzmieniem art. 51 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w razie umownego ustanowienia rozdzielności majątkowej, każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później.

Tym samym w przypadku rozdzielności majątkowej majątek wspólny małżonków w ogóle nie powstaje. Małżonkowie posiadają nadal wyłącznie swoje majątki osobiste, tak jak przed zawarciem małżeństwa. Dodatkowo, zgodnie z art. 51¹ kodeksu rodzinnego i opiekuńczego każdy z małżonków zarządza samodzielnie swoim majątkiem.

Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków. Pojęcie dorobku

Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków stanowi podtyp rozdzielności majątkowej. Różnicą pomiędzy „zwykłą” rozdzielnością majątkową a rozdzielnością majątkową z wyrównaniem dorobków jest właśnie instytucja dorobku i zastosowanie tej instytucji w tym ustroju. Zgodnie z art. 51³ § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dorobkiem każdego z małżonków jest wzrost wartości jego majątku po zawarciu umowy majątkowej.

Sposób obliczenia dorobku.

Szczegółowe zasady obliczania dorobku wskazuje 51³ § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym przy obliczaniu dorobków uwzględnia się wzrost wartości majątku po zawarciu umowy majątkowej a pomija się przedmioty majątkowe nabyte przed zawarciem umowy majątkowej jak również:

• przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił;
• prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;
• przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość;
• wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków;
• prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy.

Do dorobku małżonka dolicza się natomiast wartość:

• darowizn dokonanych przez jednego z małżonków, z wyłączeniem darowizn na rzecz wspólnych zstępnych małżonków oraz drobnych zwyczajowo przyjętych darowizn na rzecz innych osób;
• usług świadczonych osobiście przez jednego z małżonków na rzecz majątku drugiego małżonka;
• nakładów i wydatków na majątek jednego małżonka z majątku drugiego małżonka.

Pamiętać należy, że regulacje ustawowe nie są w tym zakresie wiążące dla małżonków. Małżonkowie w intercyzie wskazać mogą inny sposób obliczania dorobku dostosowując jednocześnie ustrój majątkowy pod swoje indywidualne potrzeby.

Sposób wyrównania dorobków.

Wyrównanie dorobków nastąpić może, zgodnie z art. 51⁴ § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, po ustaniu rozdzielności majątkowej. Co istotne, ustanie rozdzielności majątkowej nie jest tożsame z ustaniem małżeństwa (wskutek śmierci lub rozwodu).

Pamiętać przy tym należy, że po ustaniu rozdzielności majątkowej małżonkowi przysługuje wyłącznie roszczenie o wyrównanie dorobków. Wyrównanie dorobków nie odbywa się zatem automatycznie a małżonek z niższym dorobkiem może jedynie żądać od drugiego wyrównania dorobków. W braku chęci polubownego rozwiązania sprawy małżonek uprawniony jest do wytoczenia w tym zakresie stosownego powództwa i dochodzenia przysługujących mu roszczeń na drodze postępowania sądowego.

Kiedy można żądać zmniejszenia wyrównania dorobków?

Nieraz zdarzają się sytuacje, gdy żądanie wyrównania dorobków uznane powinno zostać za nieetyczne lub w jakikolwiek inny sposób sprzeczne z dobrymi obyczajami czy zasadami współżycia społecznego. Kodeks rodzinny i opiekuńczy zezwala na zmniejszenie obowiązku wyrównania dorobków, ograniczając się jednak przy tym wyłącznie do stwierdzenia, że nastąpić to może z ważnych powodów.

W orzecznictwie wskazano wiele okoliczności, które stanowić mogą ważne powody przy zmniejszeniu obowiązku wyrównania dorobków. Wśród nich wymienić przede wszystkim należy:

• zawinione niewykorzystywanie możliwości zarobkowych;
• dysponowanie składnikami majątku osobistego bez liczenia się z potrzebami rodziny (i w konsekwencji – uszczuplenie majątku);
• odbywanie przez jednego z małżonków wieloletniej kary pozbawienia wolności;
• osiągnięcie większego dorobku przez małżonka, który zajmował się wychowywaniem dzieci;
• wyrządzenie krzywdy moralnej drugiemu małżonkowi (przez np. zdradę);
• naganne, sprzeczne z dobrem rodziny zachowania małżonka.

Wyrównanie dorobków a śmierć małżonka.

Ustawodawca w kodeksie cywilnym przewidział również odrębną regulację w sytuacji, w której umiera małżonek pozostający w rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków. Wówczas, zgodnie z art. 51⁵ § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, wyrównanie dorobków następuje między jego spadkobiercami a małżonkiem pozostałym przy życiu.

Śmierć małżonka ogranicza również w znaczny sposób możliwość żądania zmniejszenia obowiązku wyrównania dorobków. Ustawodawca wyraźnie wskazał w tym miejscu, że taka możliwość istnieje wyłącznie, gdy spadkodawca wytoczył powództwo o unieważnienie małżeństwa albo o rozwód lub wystąpił o orzeczenie separacji. Nie będzie zatem możliwe żądanie zmniejszenia obowiązku wyrównania dorobków w przewidzianych powyżej przypadkach.

Zobacz także:

rozdzielność majątkowa po ślubie,
rozdzielność majątkowa,
pozew o alimenty,
podwyższenie alimentów,
alimenty,
alimenty na dziecko,
nierówny podział majątku po rozwodzie.