Dział spadku – czym jest?
Z chwilą śmierci zmarłego spadkodawcy dochodzi do otwarcia spadku a spadkobiercy dziedziczą pozostawiony przez zmarłego majątek. W przypadku, gdy spadek po zmarłym dziedziczy więcej niż jedna osoba, spadkobiercy otrzymują część majątku przysługującego spadkobiercy, bez wskazania na konkretne przedmioty wchodzące w skład spadku. Pojawia się więc w takiej sytuacji potrzeba dokonania działu spadku. Dział spadku to, jak już wcześniej wskazano, proces polegający na podziale pozostawionego przez spadkodawcę majątku.
Sposoby dokonania działu spadku.
Zgodnie z art. 1037§1 kodeksu cywilnego dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami, bądź na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców. Wyróżnić można tym samym 2 sposoby dokonania działu spadku: umowny i sądowy.
Umowny dział spadku, choć pod wieloma względami korzystniejszy dla stron, wymaga jednak porozumienia wszystkich spadkobierców. W braku takiego porozumienia stronom pozostaje wyłącznie postępowanie sądowe.
Wniosek o dział spadku.
Postępowanie o dział spadku toczy się w trybie nieprocesowym, zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego. Postępowanie nieprocesowe rozpoczyna się na wniosek.
Zgodnie z treścią art. 680§1 kodeksu postępowania cywilnego we wniosku o dział spadku należy powołać postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia oraz spis inwentarza, jak również podać, jakie spadkodawca sporządził testamenty, gdzie zostały złożone i gdzie się znajdują. Jeżeli spis inwentarza nie został sporządzony, należy we wniosku wskazać majątek, który ma być przedmiotem działu.
Zasadniczo wnioskodawca już przed złożeniem wniosku o dział spadku powinien posiadać postanowienie o stwierdzenie nabycia spadku, bądź zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia. W tym zakresie wyjątek przewiduje jednak art. 681 kodeksu postępowania cywilnego, który wskazuje, że jeżeli stwierdzenie nabycia spadku jeszcze nie nastąpiło i nie został sporządzony zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku wydaje sąd w toku postępowania działowego.
Sposób podziału spadku.
W toku postępowania spadkowego przed sądem możliwy jest podział spadku przez sąd zarówno na podstawie zgodnego wniosku stron jak i dyskrecjonalnie przez sąd – w przypadku braku takiego wniosku.
Kodeks postępowania cywilnego odwołuje się w tym miejscu do art. 622 i nast. kodeksu postępowania cywilnego dot. zniesienia współwłasności. Tym samym, jeżeli spadkobiercy złożą zgodny wniosek co do sposobu podziału spadku a sposób ten jest zgodny z prawem, zasadami współżycia społecznego i nie narusza w sposób rażący interesu osób uprawnionych, sąd wydaje postanowienie o dziale spadku zgodnie z wnioskiem.
W przypadku jednak, gdy brak jest podstaw do wydania postanowienia działowego, to zgodnie z art. 687 kodeksu postępowania cywilnego dział spadku rozpoznawany będzie zgodnie z przepisami dotyczącymi zniesienia współwłasności. W takiej sytuacji sąd orzekający może dokonać działu spadku na 3 sposoby:
- Dział spadku w naturze – jeżeli zachodzą warunki do działu spadku w naturze, sąd dokonuje tego działu na części odpowiadające wartościom udziałów współwłaścicieli z uwzględnieniem wszelkich okoliczności zgodnie z interesem społeczno-gospodarczym (przykładowo: w skład spadku dziedziczonego przez 2 spadkobierców wchodzą 2 lokale mieszkalne o wartości 500.000,00 PLN każde; w takiej sytuacji sąd w postanowieniu o dziale spadku przydziela każdemu ze spadkobierców po 1 lokalu mieszkalnym);
- Przyznanie spadku jednemu ze spadkobierców ze spłatą pozostałych – w przypadku, gdy niemożliwy jest podział spadku w naturze (przykładowo: w skład odziedziczonego przez 5 spadkobierców spadku wchodzi 1 lokal mieszkalny o wartości 500.000,00 PLN; w takiej sytuacji sąd decyduje się przyznać jednemu ze spadkobierców prawo własności lokalu mieszkalnego i zobowiązać tego spadkobiercę do zapłaty na rzecz pozostałych spadkobierców po 100.000,00 PLN);
- Sprzedaż majątku wchodzącego w skład spadku i podział ceny sprzedaży – w przypadku, gdy niemożliwy jest podział spadku w naturze ani przyznanie spadku jednemu ze spadkobierców ze spłatą pozostałych (przykładowo: w skład odziedziczonego przez 5 spadkobierców majątku wchodzi nieruchomość stanowiąca dom jednorodzinny o wartości 5.000.000,00 PLN; z uwagi na fakt, że żaden ze spadkobierców nie dysponuje środkami wystarczającymi do spłaty pozostałych spadkobierców, sąd zarządza sprzedaż majątku wspólnego i podział ceny sprzedaży).
Ugoda o dział spadku w toku postępowania przed sądem.
Przepisy kodeksu postępowania cywilnego nakazują zarówno sądowi jak i stronom załatwiać wszelkie wynikłe między nimi spory, w miarę możliwości, polubownie. Wskazuje na to przede wszystkim art. 10 kodeksu postępowania cywilnego, który stanowi, w że sprawach, w których zawarcie ugody jest dopuszczalne, sąd dąży w każdym stanie postępowania do ich ugodowego załatwienia, w szczególności przez nakłanianie stron do mediacji. Co więcej, art. 223 kodeksu postępowania cywilnego wskazuje, że przewodniczący składu orzekającego powinien we właściwej chwili skłaniać strony do pojednania, zwłaszcza na pierwszym posiedzeniu, po wstępnym wyjaśnieniu stanowiska stron.
Zawarcie ugody dopuszczalne jest zarówno przed wszczęciem postępowania jak i już w jego toku. Ponadto wskazać należy, że żadne przepisy nie wykluczają zawarcia ugody w przypadku postępowania o dział spadku (takie stanowisko przyjął m.in. Sąd Najwyższy w Uchwale z dnia 20 kwietnia 1963 roku, sygn. akt III CO 12/63). Nic zatem nie stoi na przeszkodzie, by w razie pojawienia się okazji na dojście przez spadkobierców do porozumienia co do podziału majątku po zmarłym spadkodawcy zawrzeć przed sądem ugodę, który to sąd następnie umorzy postępowanie.
Koszty postępowania o dział spadku.
Postępowanie o dział spadku, w przypadku konieczności przeprowadzenia tego postępowania przed sądem, niesie za sobą liczne koszty dla uczestników tego postępowania. Na wstępie zaznaczyć należy, że przed złożeniem wniosku o dział spadku spadkobierca musi uzyskać postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, bądź akt poświadczenia dziedziczenia (APD). Koszt uzyskania takiego dokumentu wynosi: w przypadku postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku – 105,00 zł (z czego 100,00 zł to koszt samego wniosku o stwierdzenie nabycia spadku a 5,00 zł to koszt wpisu do rejestru spadkowego), w przypadku natomiast APD – maksymalnie 150,00 zł netto, czyli ok. 184,50 zł brutto (z czego 100,00 zł netto to koszt protokołu dziedziczenia a pozostałe 50,00 zł netto – koszt sporządzenia APD).
Jeżeli natomiast chodzi o sam dział spadku, to tutaj opłaty sądowe za wniosek różnią się w zależności od tego, czy wniosek o dział spadku zawiera zgodny projekt działu spadku. Art. 51 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych kształtuje zatem następujące opłaty:
- W przypadku wniosku o dział spadku – 300,00 zł jeżeli zawiera on zgodny projekt podziału spadku, w pozostałych przypadkach 500,00 zł;
- W przypadku wniosku o dział spadku połączony ze zniesieniem współwłasności – 600,00 zł, jeżeli zawiera on zgodny projekt podziału spadku, w pozostałych przypadkach 1.000,00 zł.
Oprócz wskazanych kwot doliczyć należy tu również koszty obsługi prawnej, jeżeli spadkobierca składający wniosek o dział spadku chce skorzystać z pomocy zawodowego pełnomocnika. Koszty te mogą być obliczane od ilości czasu poświęconego danej sprawie lub wartości przypadającego klientowi udziału w spadku.
Zobacz także:
przedawnienie roszczenia o zachowek,
zachowek po rodzicach,
zachowek wszystko co musisz wiedzieć,
zachowek a testament notarialny,
darowizna a zachowek,
prawo dziedziczenia,
stwierdzenie nabycia spadku,
