Pojęcia działu spadku jak i zniesienia współwłasności pojawiają się, gdy trzeba podjąć decyzje co do podziału majątku przysługującego zarówno z tytułu dziedziczenia jak i z innych tytułów. Choć pozornie obie te procedury wydawać się mogą podobne, co nie jest nieuzasadnione i często ma pokrycie w rzeczywistości, to jednak pomiędzy nimi zachodzą istotne różnice, które przedstawione zostaną w niniejszym artykule.
Dział spadku – definicja.
Dział spadku jest to procedura określona w art. 1035-1047 kodeksu cywilnego, która ma na celu podział majątku po spadkodawcy pomiędzy jego spadkobierców zgodnie z przepisami ustawy lub testamentem (jeżeli taki został sporządzony). Dział spadku odbywać się może zarówno na drodze postępowania sądowego jak i polubownie, na podstawie umowy o dział spadku, jeżeli wszyscy spadkobiercy się na to zgodzą.
Zniesienie współwłasności – definicja.
Zniesienie współwłasności uregulowane zostało w art. 210-221 kodeksu cywilnego i stanowi procedurę, która, w przeciwieństwie do działu spadku, dotyczy jednej, konkretnej rzeczy stanowiącej współwłasność w częściach ułamkowych kilku osób. Zniesienie współwłasności doprowadzić ma do podziału na kilka rzeczy, stanowiących każda z osobna przedmiot własności dotychczasowych współwłaścicieli, przejęcia rzeczy na własność przez jednego
z dotychczasowych współwłaścicieli za spłatą pozostałych lub do sprzedaży rzeczy i podzielenia się uzyskaną stąd ceną. Zniesienie współwłasności, tak samo jak dział spadku, dokonane może zostać zarówno na podstawie umowy zawartej pomiędzy współwłaścicielami jak i w drodze postępowania sądowego.
Dział spadku a zniesienie współwłasności – podobieństwa.
Chociaż dział spadku i zniesienie współwłasności stanowią odrębne instytucje, to w wielu kwestiach wykazują względem siebie liczne podobieństwa. Do tych podobieństw zalicza się m.in.:
- Uporządkowanie własności jako zasadniczy cel zamierzony przez strony zarówno w przypadku działu spadku jak i zniesienia współwłasności. W obu przypadkach chodzi o rozdzielenie wspólnego prawa własności na odrębne, tak aby każda osoba miała wyłączny dostęp do swojej części i innym podmiotom nie przysługiwało już wspólne prawo do tego samego majątku.
- Możliwość zawarcia ugody – zarówno w przypadku działu spadku jak i w przypadku zniesienia współwłasności możliwe jest zawarcie ugody między stronami, jeżeli współwłaściciele lub spadkobiercy wyrażą na to zgodę. Ugoda taka będzie miała moc prawną i nie będzie wymagała dokonania odrębnego rozstrzygnięcia przez sąd.
- Procedura sądowa jako opcja końcowa – jeżeli strony nie mogą dojść do porozumienia, to zarówno dział spadku jak i zniesienie współwłasności dokonane zostać mogą w drodze postępowania sądowego. W obu przypadkach sąd wydaje postanowienie o zniesieniu współwłasności bądź o dziale spadku.
- Możliwość swobodnego rozporządzenia majątkiem po dziale spadku lub zniesieniu współwłasności – po dokonaniu działu spadku lub po zniesieniu współwłasności każda ze stron może swobodnie rozporządzać swoją częścią majątku bez zgody pozostałych spadkobierców lub dotychczasowych współwłaścicieli.
Pomiędzy działem spadku i zniesieniem współwłasności występują także różnice, do których zaliczamy:
- Moment dokonania czynności
- dział spadku – dokonywany wraz z chwilą śmierci spadkodawcy;
- zniesienie współwłasności – dokonywane za życia współwłaścicieli;
- Cel dokonania czynności (oprócz wskazanego wcześniej)
- dział spadku – dokonywany w celu podziału majątku między spadkobierców;
- zniesienie współwłasności – dokonywane w celu uporządkowania prawa własności do danej rzeczy.
Dział spadku połączony ze zniesieniem współwłasności.
Dział spadku i zniesienie współwłasności, jak wyżej wskazano, są dwiema instytucjami uregulowanymi przez odrębne przepisy zarówno materialne jak i procesowe. Zauważyć jednak należy, że niekiedy zdarzają się sytuacje, w których potrzebne jest zastosowanie obu tych postępowań naraz. Taka sytuacja ma miejsce, gdy w skład spadku po zmarłym spadkobiercy wchodzą rzeczy, które same w sobie stanowią już przedmiot współwłasności. Zdarzają się również często sytuacje, gdy cały spadek stanowi przedmiot współwłasności, w szczególności gdy spadkodawca pozostawał przed śmiercią w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej.
Prowadzenie 2 oddzielnych postępowań prowadziłoby do znacznego skomplikowania postępowania spadkowego, dlatego przepisy kodeksu postępowania cywilnego dopuszczają połączenie w jednym postępowaniu działu spadku i zniesienia współwłasności. Zgodnie z art. 689 kodeksu postępowania cywilnego jeżeli cały majątek spadkowy lub poszczególne rzeczy wchodzące w jego skład stanowią współwłasność z innego tytułu niż dziedziczenie, dział spadku i zniesienie współwłasności mogą być połączone w jednym postępowaniu.
Podsumowanie.
Jak wynika z powyższych rozważań zniesienie współwłasności i dział spadku wykazują wiele wspólnych cech. Z uwagi na tymczasowy charakter wspólności majątku spadkowego jak i współwłasności wydaje się, że najważniejszą cechę obu tych postępowań stanowi wspólny cel jakim jest doprowadzenie do ustania stosunku współwłasności bądź wspólności majątku spadkowego.
Mimo wykazanych podobieństw pamiętać jednak należy, że postępowania te dotyczą całkowicie innych sytuacji i stosować do nich należy odrębne przepisy. Spadkobierca, czy współwłaściciel powinni mieć więc na uwadze zarówno wskazane podobieństwa, różnice jak i możliwość zbiegu obu postępowań przy rozpoznawaniu sprawy.
Zobacz także:
przedawnienie roszczenia o zachowek,
zachowek po rodzicach,
zachowek wszystko co musisz wiedzieć,
zachowek a testament notarialny,
darowizna a zachowek,
prawo dziedziczenia,
stwierdzenie nabycia spadku,
