Skip to main content

Pozbawienie praw rodzicielskich to temat, który często pojawia się w trakcie trwania spraw rozwodowych oraz ustalenia opieki nad małoletnim. Ustawodawca wprowadził w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (dalej: k.r.o.) regulacje dotyczące władzy rodzicielskiej. Z przepisów tych wynika, że aż do osiągnięcia pełnoletności dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską i co do zasady przysługuje ona obojgu rodzicom. W art. 95 k.r.o. wskazuje się zakres władzy rodzicielskiej, jako prawo i obowiązek rodziców do pieczy nad dzieckiem i jego majątkiem oraz wychowania dziecka. Powyższe prawa i obowiązki rodziców powinny być wykonywane tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. Ogólnie chodzi więc o to, by dziecko wychowywać w taki sposób, aby jego rozwój umożliwiał w przyszłości prawidłowe funkcjonowanie w społeczeństwie. Dziecko nie powinno doświadczać przemocy, lęku, strachu, ani żadnych bodźców, które są nieodpowiednie dla jego wieku, a w szczególności takich, które mogą prowadzić do zaburzeń w rozwoju psycho-fizycznym. Jeżeli rodzice nie mogą sprawować pieczy nad dzieckiem, majątkiem dziecka lub wychowywać dziecka, na mocy orzeczenia sądowego, to oznacza, że doszło do ograniczenia lub pozbawienia władzy rodzicielskiej.

Jakie są różnice pomiędzy pozbawieniem praw rodzicielskich a ograniczeniem praw rodzicielskich?

Wszelkie sądowe ograniczenia w wykonywaniu przez rodzica praw i obowiązków związanych z pieczą nad dzieckiem oraz jego wychowaniem, należy rozumieć, jako ograniczenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej. W przypadku pozbawienia praw rodzicielskich rodzic traci możliwość decydowania o wychowaniu dziecka, a także wykonywania nad nim pieczy i jego majątkiem. Oznacza to, że w sytuacji, gdy sąd pozbawi rodziców władzy rodzicielskiej, to nie mogą oni podejmować żadnych decyzji istotnych dla wychowania dziecka. W szczególności nie mogą oni decydować o bieżących sprawach dziecka takich, jak jego czas wolny, ubiór, ale i mających wpływ na jego wykształcenie, leczenie, wiarę, w której zostanie wychowany, etc. Rodzice tracą też możliwość wykonywania pieczy nad dzieckiem.

W przypadku ograniczenia władzy rodzicielskiej, prawa i obowiązki rodziców związane z pieczą nad dzieckiem lub jego wychowywaniem, nie mogą być realizowane w sposób kompleksowy. Przykładowo w razie orzeczenia rozwodu i powierzenia władzy rodzicielskiej matce, z jednoczesnym ograniczeniem władzy rodzicielskiej ojca, matka dzieci zajmuje się nimi na co dzień (dzieci pozostają pod jej opieką), podejmuje bieżące decyzje wychowawcze. Ojciec wykonuje wtedy pieczę tylko doraźnie. Jednocześnie ograniczenie władzy rodzicielskiej, co do zasady, nie wpływa na wyłączenie możliwości decydowania o wszystkich istotnych sprawach dziecka. Nawet w przypadku ograniczenia władzy rodzicielskiej ojca, jest on uprawniony do podjęcia decyzji (wraz z matką) o wyborze szkoły dla dziecka, jego ochrzczeniu, a także ustalenia sposobu leczenia. Jeżeli w istotnych sprawach dziecka rodzice nie mogą dojść do kompromisu, to spory między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy.

pozbawienie praw rodzicielskich

Pozbawienie praw rodzicielskich – czy rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej może ją odzyskać?

Podstawą pozbawienia władzy rodzicielskiej jest zagrożenie dobra dziecka. Oznacza to, że w każdym przypadku, gdy sąd dojdzie do przekonania, że wykonywanie przez danego rodzica lub rodziców wspólnie, władzy rodzicielskiej nie jest zgodne z dobrem dziecka, to postanowi o jej pozbawieniu. Działań naruszających dobro dziecka jest tak wiele, że ustawodawca nawet nie podejmuje się próby wskazania przykładów. Każdorazowo zachowania rodziców i ich wpływ na dobro dziecka oceniane są przez sąd.

Jeżeli rodzic, którego zachowanie zostało uznane za naganne, podejmie działania naprawcze, a w szczególności zaniecha tych, które sąd uznał za naruszające dobro dziecka, to może złożyć wniosek o przywrócenie władzy rodzicielskiej. Oczywiście skuteczność tego wniosku uzależniona jest przede wszystkim od dowodów, które będą potwierdzały zmianę zachowania rodzica.

Pozbawienie praw rodzicielskich – na jaki czas orzekane jest pozbawienie władzy rodzicielskiej?

Orzeczenie o pozbawieniu władzy rodzicielskiej wydawane jest bezterminowo. Oznacza to, że do czasu, aż rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej nie zainicjuje postępowania o jej przywrócenie i nie wykaże przed sądem zmiany swojego zachowania, dopóty nie będzie mógł jej sprawować. Należy pamiętać o tym, że po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności władza rodzicielska ustaje.

Władza rodzicielska a obowiązek alimentacyjny względem dziecka.

Z powyższych akapitów wynika, że władza rodzicielska to też obowiązek do wykonywania pieczy nad dzieckiem i jego wychowaniem. Jeżeli zatem rodzic zostaje pozbawiony władzy rodzicielskiej, to równocześnie pozbawiony zostaje ww. obowiązków. Nie oznacza to jednak, że z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o pozbawieniu władzy rodzicielskiej, rodzic przestaje być zobowiązany do łożenia alimentów na dziecko. Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka uregulowany został w ten sposób, że w sytuacji, gdy dziecko nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, to rodzice zobowiązani są dostarczać mu środki utrzymania. Jak widać z powyższego, obowiązek alimentacyjny jest niezależny od posiadania władzy rodzicielskiej, a więc nawet rodzice zupełnie jej pozbawieni w dalszym ciągu zobowiązani są płacić alimenty.

Czy ograniczenie władzy rodzicielskiej pozbawia rodzica prawa do żądania alimentów od pełnoletnich dzieci?

Dla istnienia obowiązku alimentacyjnego nie ma znaczenia to, czy rodzic miał ograniczoną władzę rodzicielską lub był jej pozbawiony. W każdym przypadku dziecko będzie uprawnione do dochodzenia od niego alimentów. Analogiczną zasadę należy stosować przy roszczeniach rodzica do dziecka. Co do zasady roszczenie takie jest prawnie dopuszczalne. Jednakże ustawodawca w art. 144(1) k.r.o. umożliwił osobom zobowiązanym do świadczeń alimentacyjnych, uchylenie się od tego obowiązku. Podstawą zastosowania tego przepisu jest sprzeczność żądania alimentów z zasadami współżycia społecznego. Zobowiązany musi więc wykazać, że zasądzenie alimentów od niego, przy uwzględnieniu tego, co spotkało go ze strony uprawnionego, byłoby po prostu niesprawiedliwe.

Czy pozbawienie władzy rodzicielskiej ma wpływ na kontakty z dziećmi?

Odebranie praw rodzicielskich nie jest tożsame z pozbawieniem rodzica prawa do kontaktów z dzieckiem. Rodzicowi pozbawionemu praw rodzicielskich nie odbiera się możliwości osobistego spotykania z dzieckiem lub utrzymywania z nim kontaktów na odległość (telefonicznych, SMS-owych lub za pośrednictwem komunikatorów internetowych). Jednakże, jeżeli sąd uzna, że wykonywanie kontaktów rodzica z dzieckiem zagraża dobru dziecka, może ograniczyć te kontakty lub zakazać ich w ogóle.

Zobacz także: pozew o alimenty, podwyższenie alimentów, nierówny podział majątku po rozwodzie, alimenty na żonę.

 

Umów bezpłatną konsultację

Zostaw nam swoje dane, a skontaktujemy się z Tobą i zaproponujemy termin bezpłatnej konsultacji.