Po zawarciu związku małżeńskiego małżonkowie decydują się często zaciągnąć wspólnie zobowiązanie jakim jest kredyt hipoteczny. Kredyt ten zaciągają zarówno małżonkowie pozostający we wspólności majątkowej jak również małżonkowie, którzy w tzw. intercyzie zdecydowali się ustanowić rozdzielność majątkową. Choć intercyza sama w sobie nie uniemożliwia ani nie utrudnia w sposób zasadniczy uzyskania wspólnie przez małżonków kredytu, to jednak są pewne istotne kwestie, o których małżonkowie powinni pamiętać przy zawieraniu umowy kredytu. Najważniejsze aspekty omówione zostaną w dalszej części artykułu.
ZAKUP MIESZKANIA A MAŁŻEŃSKI USTRÓJ MAJĄTKOWY.
Zakup mieszkania przy wspólności ustawowej.
Zasadniczy ustrojem majątkowym obowiązującym z mocy ustawy pomiędzy małżonkami jest wspólność majątkowa (ustawowa). Wspólność ta obejmuje przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich.
Tym samym mieszkanie zakupione za środki pochodzące z majątku wspólnego wchodzić będzie do tego majątku. Taka sytuacja zobowiązuje małżonków przede wszystkim do współdziałania w zarządzie majątkiem wspólnym stosownie do treści art. 36 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jak również uprawnia małżonka do sprzeciwienia się czynności zarządu majątkiem wspólnym. W przypadku zakupu nieruchomości za środki pochodzące z majątku wspólnego dochodzi również inne istotne ograniczenie – konieczność uzyskania zgody drugiego małżonka na dokonanie takiej czynności.
Sama wspólność majątkowa widoczna jest również w księdze wieczystej dla nabytej do majątku wspólnego nieruchomości. W księdze wieczystej wyraźnie bowiem wskazuje się, że nieruchomość wchodzi w skład wspólności ustawowej. Nie określa się przy tym wysokości poszczególnych udziałów w prawie własności nieruchomości (każdy z małżonków ma określony udział w prawie w wysokości 1/1).
Zakup mieszkania przy rozdzielności majątkowej.
Sytuacja z zakupem mieszkania w sposób znaczący od wskazanej powyżej różni się w przypadku, gdy małżonkowie ustanowili w umowie majątkowej (tzw. intercyzie) ustrój rozdzielności majątkowej. W przypadku bowiem rozdzielności majątkowej, zgodnie z art. 51 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nie powstaje majątek wspólny a każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później.
Na małżonkach nie ciążą wtedy również wskazane wyżej obowiązki, tj. współdziałania w zarządzie majątkiem wspólnym, jak również uprawnienie do sprzeciwienia się czynności zarządu tym majątkiem. Nie jest ponadto wymagana zgoda drugiego małżonka ani na zbycie, ani na nabycie nieruchomości.
W braku powstania majątku wspólnego każdy z małżonków nabywa odpowiedni udział we współwłasności w częściach ułamkowych. Wówczas do zarządu współwłasnością jak również do rozporządzania udziałem we współwłasności stosuje się przepisy kodeksu cywilnego dot. współwłasności (tj. art. 195 i następne kodeksu cywilnego).
Współwłasność również widoczna jest w sposób odmienny od wspólności majątkowej w księdze wieczystej. W braku majątku wspólnego wyraźnie wskazane w księdze wieczystej są bowiem udziały małżonków we współwłasności nieruchomości. Określona będzie również wysokość tych udziałów (co do zasady po 1/2, ale może być też inna, np. 3/10 i 7/10).
ROZDZIELNOŚĆ MAJĄTKOWA – MOŻLIWOŚĆ UZYSKANIA KREDYTU.
Możliwość uzyskania kredytu przez małżonków pozostających w rozdzielności majątkowej na gruncie obowiązujących regulacji prawnych.
W polskim prawie brak jest jakichkolwiek ograniczeń co do możliwości uzyskania kredytu przez osoby niepozostające we wspólności majątkowej. W szczególności takich ograniczeń nie nakłada regulująca wskazaną kwestię ustawa z dnia 23 marca 2017 roku o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytowymi.
Z tego względu osoby pozostające w rozdzielności majątkowej bez przeszkód ubiegać mogą się o kredyt. Taki kredyt również uzyskać mogą osoby niepozostające w ogóle w związku małżeńskim, w tym osoby żyjące w związkach nieformalnych jak również rodzic z dzieckiem (jest to praktyka często stosowana, ponieważ rodzic przeważnie jest w stanie w sposób znaczący podnieść zdolność kredytową swojego dziecka).
Rozdzielność majątkowa a procedowanie wniosku przez bank – oboje małżonkowie są kredytobiorcami.
W przypadku, gdy małżonkowie wnioskują o kredyt hipoteczny pozostając jednocześnie w rozdzielności majątkowej, banki traktują tych małżonków jako 2 niezależnych kredytobiorców i biorą pod uwagę dochody i zobowiązania każdego z nich z osobna a także historię kredytową każdego z małżonków. Małżonkowie przed złożeniem stosownego wniosku powinni również ustalić przysługujące im udziały w nabywanej nieruchomości – zwykle jest to udział po 1/2, choć nie ma oczywiście przeszkód, by ustanowić inne udziały.
W przypadku wnioskowania o kredyt przez małżonków pozostających w rozdzielności majątkowej banki przeważnie wymagają, aby od ustanowienia tej rozdzielności minął określony czas – przeważnie 6 miesięcy. Wynika to przede wszystkim z konieczności oceny sytuacji i stabilności majątkowej każdego z małżonków po ustanowieniu rozdzielności jak również z zapobiegania nadużyciom (zdarzają się nieraz sytuacje, gdy małżonkowie ustanawiają rozdzielność wyłącznie w celu uzyskania kredytu, aby ochronić jedną ze stron przed niekorzystną oceną kredytową drugiej; upływ czasu zapewnia bank, że ustanowienie rozdzielności stanowiło rzeczywisty zamiar małżonków) oraz z procedur wewnętrznych i sposobu oceny ryzyka kredytowego przez banki.
Nie wszystkie banki wymagają upływu wskazanego okresu od ustanowienia rozdzielności majątkowej. Aby zapoznać się z warunkami poszczególnych banków, skonsultować się należy indywidualnie z doradcą kredytowym.
Rozdzielność majątkowa a procedowanie wniosku przez bank – kredytobiorcą jest jeden małżonek.
W przypadku rozdzielności majątkowej wnioskować o kredyt mogą nie tylko oboje małżonkowie, lecz także jeden z małżonków samodzielnie. Przyczyną takiego stanu rzeczy może być zarówno chęć samodzielnego zakupu nieruchomości jak również ewentualna niekorzystna historia kredytowa jednego z małżonków – wówczas bardziej opłacalnym rozwiązaniem okazać się może zaciągnięcie kredytu samodzielnie przez jednego z małżonków.
Pamiętać przy tym należy, że zaciągnięcie kredytu samodzielnie przez jednego z małżonków nie uniemożliwia nabycia nieruchomości przez oboje małżonków – nabywców lokalu może być dwóch, nawet gdy tylko jeden z nich zaciąga kredyt na ten cel.
USTANOWIENIE ROZDZIELNOŚCI W TRAKCIE SPŁATY KREDYTU.
Kredyt hipoteczny jest zobowiązaniem długotrwałym, zaciąganym nieraz na wiele dekad. Nierzadko w takiej sytuacji w trakcie obowiązywania kredytu małżonkowie decydują się na ustanowienie rozdzielności majątkowej. Pojawia się wówczas pytanie, czy w takiej sytuacji obowiązki małżonków względem banku po ustanowieniu rozdzielności ulegają zmianie.
Odpowiedź na wskazane pytanie powinna być negatywna – za zobowiązania zaciągnięte w trakcie trwania wspólności majątkowej małżonkowie odpowiadają na zasadach dotychczasowych. Jeżeli więc zawarli umowę kredytu oboje lub jeżeli jeden z małżonków zawarł umowę samodzielnie za zgodą drugiego małżonka (stosownie do art. 41 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), to bank jako wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątków osobistych (obu małżonków – w przypadku zawarcia umowy przez obu małżonków, małżonka-kredytobiorcy – w przypadku zawarcia umowy przez jednego małżonka) oraz z majątku wspólnego.
ODPOWIEDZIALNOŚĆ ZA SPŁATĘ KREDYTU A ROZDZIELNOŚĆ MAJĄTKOWA.
W przypadku rozdzielności majątkowej nie stosuje się przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczących odpowiedzialności małżonków. Stosuje się wówczas przepisy kodeksu cywilnego, które określają warunki odpowiedzialności za zobowiązania pieniężne.
Zobowiązania pieniężne z pewnością uznać należy za podzielne. Z kolei świadczenia podzielne w przypadku wielu dłużników dzieli się na tyle niezależnych od siebie części, ilu jest dłużników (art. 379 § 2 kodeksu cywilnego).
Co do zasady każdy z małżonków pozostający w rozdzielności majątkowej odpowiada więc wyłącznie za spłatę połowy kredytu. Bank nie może żądać od jednego z małżonków spłaty całej sumy kredytu (w przypadku, gdy drugi małżonek np. ogłosi upadłość).
Inaczej sytuacja przedstawia się w przypadku tzw. zobowiązań solidarnych. Wówczas każdy z dłużników zobowiązany może być do spełnienia całości świadczenia na żądanie wierzyciela. Pamiętać jednak należy, że w przypadku kredytu hipotecznego zobowiązanie solidarne wynikać musi z umowy (art. 369 kodeksu cywilnego). Aby zweryfikować zasady odpowiedzialności za zaciągnięty kredyt hipoteczny, należy dokładnie przeanalizować postanowienia konkretnej umowy.
Instytucje prawa cywilnego wymagają, oprócz znajomości przepisów i orzecznictwa, także wiedzy praktycznej wyniesionej z sali rozpraw. Kancelaria zapewnia pełną obsługę na każdym etapie postępowania, począwszy od porad prawnych, przygotowania odpowiednich pozwów lub wniosków, poprzez proces, skończywszy na postępowaniu egzekucyjnym.
Zobacz także:
rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków,
rozdzielność majątkowa po ślubie,
dział spadku a zniesienie współwłasności,
zniesienie współwłasności nieruchomości,
nierówny podział majątku po rozwodzie,
